Алаяқтықты қалай тануға болады: 4 қарапайым ереже
Фото: depositphotos.com
Цифрлық технологиялар күнделікті өмірімізді жеңілдеткенімен, киберқылмыскерлердің де айла-әдістерін көбейтті. Онлайн алаяқтар адамдарды алдау үшін психологиялық әдістерді, әсіресе үрей мен асығыстықты жиі пайдаланады. Мұндай тұзаққа түспеудің ең тиімді жолы – сыни ойлауды дамыту және ақпараттық сауаттылықты сақтау.
NoFake.kz алаяқтықтан қорғануға көмектесетін негізгі ережелер мен лайфхактарды ұсынады.
1. Эмоция мен асығыстық танытпаңыз
Алаяқтардың басты әдісі – адамды асықтырып, ойлануға мұрша бермеу. Олар көбінесе «Шоттан ақша шешіліп жатыр!», «Туысыңыз көлік апатына ұшырады» немесе «Сіз миллион теңге ұтып алдыңыз» деген сияқты үрейлі немесе қуанышты хабарламалар жібереді.
Мұндай жағдайда не істеу керек? Қандай да бір күмәнді хабарлама немесе қоңырау келсе, бір минутқа тоқтап, терең тыныс алыңыз. Нағыз банк қызметкерлері немесе мемлекеттік мекеме өкілдері ешқашан шұғыл түрде ақша аударуды немесе құпия кодты айтуды талап етпейді.
2. «Үш көзді» тексеру ережесін қолданыңыз
Интернетте ресми сайттарға ұқсайтын жалған (фишингтік) беттер өте көп. Олардың мекенжайы нақты сайттан бір ғана әріп немесе символ арқылы ерекшеленуі мүмкін. Келіп түскен сілтемелерді ашпас бұрын, оның мекенжайын мұқият оқып шығыңыз. Белгісіз нөмірлерден келген хабарламалардағы сілтемелерге ешқашан баспаңыз. Егер сізге банктен немесе басқа ұйымнан хабарластық десе, хабарламадағы нөмірге қайта қоңырау шалмаңыз. Ресми сайтқа кіріп, сенімді телефон нөмірін тауып, өзіңіз хабарласыңыз.
3. «Үш сұрақ» техникасы
Әлеуметтік желілерде танымал тұлғалардың немесе компаниялардың атынан таратылатын «жеңіл ақша» немесе «тегін инвестиция» жарнамалары жиі кездеседі. Мұндай жарнаманың қаншалықты рас екенін қалай тексереміз? Кез келген күмәнді ұсынысты көргенде, өзіңізге мына үш сұрақ қойыңыз:
Бұл ақпаратты ресми көздер немесе жаңалықтар агенттіктері растады ма?
Неге бұл ақшаны немесе сыйлықты маған ешқандай еңбексіз бере салуы керек?
Мәтінде грамматикалық немесе логикалық қателер бар ма?
4. Цифрлық гигиена және жеке деректерді қорғау
Банк картасының деректері, парольдер мен СМС-кодтар – бұл сіздің жеке қауіпсіздігіңіздің кілті. Оларды бөгде адамдарға беру үлкен қатер тудырады.
Оларды қалай қорғаймыз?
Телефонға спам қоңыраулар мен күмәнді нөмірлерді анықтайтын арнайы қосымшалар орнатыңыз.
Түрлі сайттарда бірдей құпиясөзді (парольді) қолданбаңыз. Ешқашан және ешкімге СМС арқылы келген кодты, картаның артындағы CVV кодын айтпаңыз. Киберқылмыскерлер адамдардың сенімділігі мен аңғалдығын пайдаланады. Ақпаратты әрқашан бірнеше рет тексеріп, сыни тұрғыдан бағалау – сізді онлайн алаяқтықтан қорғайтын ең сенімді қалқан.
