Инъекциялық препараттар семіздікті емдей ме: ДДСҰ ғалымымен эксклюзив сұхбат

Артық салмақты инъекциялық препараттармен емдеуге бола ма? ДДСҰ ғалымы Франческа Челлетти nofake.kz/-ке берген эксклюзивті сұхбатында түсіндірді. 

– Доктор Франческа Челлетти Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы алғаш рет артық салмақты емдеу үшін инъекциялық препараттарды қолдану жөнінде ұсыныстар жариялады. Осы құжат туралы толығырақ айтып берсеңіз?

– Иә, желтоқсан айында ДДСҰ ересектерде семіздікті емдеуге арналған GLP-1 рецепторларының агонисттері терапиясын қолдану бойынша алғашқы ұсыныстарын жариялады. Оның бірнеше себебі бар. Біріншіден – артық салмақ мәселесінің ауқымды бола түсуі. Бүгінгі таңда әлемде семіздікпен ауыратын шамамен миллиардтан астам адам бар, яғни ол кешенді емдеу тәсілін талап етеді. Бұл ретте, пациенттердің барлығына бірдей GLP-1 терапиясы қажет емес екенін ескерген жөн. Екіншіден, ДДСҰ-на мүше мемлекеттер тарапынан семіздікке шалдыққан азаматтардың артуына байланысты, оны емдеуге деген сұраныстың артуы. Демек ол бүкіл әлемді қамтитын жаһандық проблемаға айналып отыр. Үшіншіден, GLP-1 терапиясы пайда болғаннан кейін, адамдардың оған деген сұранысы артты. Себебі, бұл әдіс семіздікті емдеуге арналған ең алғашқы дәрілік әдісі болып отыр.

– ДДСҰ құжатында «шартты түрде қолданылады» деген термин бар. Бұл нені білдіреді? 

– ДДСҰ бұл техникалық терминді жиі пайдаланады, ол клиникалық ұсыныстарда қолданылады. Ұсыныстардың күшті және шартты деген екі түрі бар. Ал, ДДСҰ тәуелсіз сараптама пікіріне сүйенеді. Яғни, бұл жағдайда GLP-1-дің семіздік және онымен байланысты ауруларды емдеудегі тиімділігіне емес, керісінше оған қатысты деректердің аздығына мән беріліп отыр. Себебі бұл препараттар семіздікті емдеу нарығына жақында ғана шықты. Бізге ұзақ мерзімді, соның ішінде қауіпсіздік мәселелері бойынша бақылаулар қажет. Осы мониторинг арқылы ғана біз дәрілік препараттардың орташа немесе ауыр деңгейдегі жанама әсерін бағалай аламыз. Тағы бір маңызды мәселе — терапияның ұзақтығы болып отыр. Біз препараттарды қабылдауды тоқтату керек пе, әлде оларды өмір бойы қабылдау керек пе екенін білмейміз. Міне, сондықтан бұл ұсыныстар шартты болып отыр, яғни біз қосымша ғылыми деректерді күтетін боламыз. 

– GLP-1 препараттары кімдерге тағайындайды?

– Мұндай терапияны тек артық салмағы бар адамдарға, яғни дене салмағының индексі 30-дан жоғары адамдарға тағайындау қажет. Сондай-ақ, GLP-1-ді білікті медициналық маман тағайындауы тиіс және адамдарға оны тек ресми медициналық мекемелерден ғана алуға кеңес беріледі. Өйтпеген жағдайда, жалған препараттарға тап болуыңыз мүмкін. Мұндай дәрілер әрине қауіпті. Жалпы, мұндай препараттар салмақ тастауға емес, семіздікті емдеуге қолданылады. 

– Медикаментоздық емдеудің тиімділігі қанша уақытқа дейін созылуы мүмкін? 

– Қазіргі таңда зерттеулер оның ұзақтығы шамамен 52 апта екенін көрсетіп отыр. Яғни, осы кезеңде GLP-1 өз нәтижесін көрсетеді. Сондай-ақ, терапияны тоқтатқаннан кейін адамдар қайта салмақ қосуы мүмкін. Одан бөлек кардиометаболикалық нәтижелер теріс нәтиже көрсетуі ықтимал. Сондықтан біз оны шартты сипаттағы ұсыныстар ретінде ғана тағайындаймыз. Жаңа клиникалық зерттеулер 2026 жылдың екінші тоқсанында белгілі болады. Олар терапияны тоқтату керек пе, қалай тоқтату керек және қандай жағдайда тоқтату қажеттігін көрсетеді. 

– Препараттардың көп таралған жанама әсері қандай болуы мүмкін?

– Дәрінің жеңіл әсерінен бастап клиникалық тұрғыдан күрделі болатын әсерлеріне дейін бар. Науқастардың көбінде асқазан-ішек реакциясы, мәселен жүрек айну симптомы байқалады. Әдетте, олар жеңіл сипатқа ие және денсаулыққа қауіп төндірмейді. Десе де ол адамдарға ыңғайсыздық туғызып, терапияны тоқтатуға әкеп соқтырады. Сондай-ақ ұйқы безі мен қалқанша безі тарапынан мүмкін болатын жанама әсерлер туралы да атап өткен жөн. Сосын көру қабілетін төмендеуі мүмкін. Дегенмен, қазір GLP-1-ді қолдану мен асқынулардың арасында нақты байланыс бар деген ақпарат анықталған жоқ екенін еске саламын.

– Профессор, құжатта бұл препараттарға қолжетімділік бүкіл әлем бойынша шектеулі екені көрсетілген. Осының себебін түсіндіріп өтсеңіз? 

– Біріншіден оның бағасының қымбаттығы. Әлемде ұлттық медициналық сақтандыру жүйелері немесе қолданыстағы қаржыландыру механизмдері осы дәрілермен емдеуді қамти алмайды. Екіншіден – өндіріс мәселесі. GLP-1 препараттарын шығаратын фармацевтикалық компаниялар сұраныстың жоқтығынан қиын жағдайда қалып отыр. Үшіншіден – патенттік қорғау. Мысалы, семаглутид пен тирзепатид патенттелген, оларды тек құқық иеленуші компания ғана шығара алады. Семаглутид бірқатар елдерде 2026 жылдың наурызында дженериктер қатарына енуі мүмкін, бұл оған баға мен өндіріс көлемін шешуге мүмкіндік береді. Себебі, әдетте, дженериктердің бағасы төмен болады. Сосын бұл дәрілер қолжетімді болу үшін нақты механизмдерді құру керек. Оларға баға саясаты, орталықтандырылған сатып алу, өңірлік және жергілікті өндіріс, лицензиялық төлемдер жатады.

– Сұхбатыңызға рақмет!