D дәруменін тұрақты қабылдау деменциядан қорғай ма

Ғалымдардың айтуынша, күн сайын жоғары дозада D дәруменін қабылдау ұйқысы бұзылған егде жастағы адамдардың ми қызметі мен есте сақтау қабілетін арттыруы мүмкін, деп хабарлайды NoFake.kz Medical News Today басылымына сілтеме жасап.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2021 жылы әлемде деменцияға шалдыққан адамдар саны шамамен 57 миллионға жеткен. Альцгеймер сияқты ойлау және есте сақтау қабілетіне әсер ететін бұл аурулардың ерте белгілеріне адамның есте сақтау қабілетінің нашарлауы, шешім қабылдаудағы қиындықтар, сөйлеудің бұзылуы сияқты жеңіл когнитивті бұзылулар (MCI) және ұйқы мәселелері жатады. Соңғы жылдары зерттеушілер дұрыс тамақтану мен дәрумендердің, әсіресе D дәруменінің деменцияның өршуін баяулатудағы рөлін белсенді түрде зерттеп келеді.

Ал «Sleep Medicine» журналында жарияланған жаңа зерттеуге сейкес, күн сайын жоғары мөлшерде D дәруменін тұтыну жеңіл когнитивті бұзылуы және ұйқы проблемалары бар егде жастағы адамдардың когнитивті функциясының жақсаруымен байланысты. Бұл зерттеуге MCI диагнозы қойылған немесе соған күдіктенген, сондай-ақ ұйқысы бұзылған орташа жасы 67-дегі 54 ересек адам қатысты. Қатысушылардың когнитивті қабілеті Монреальдық когнитивтік тест (MoCA) арқылы бағаланса, ұйқы сапасы Питтсбургтік индекс (PSQI) немесе Эпворт шкаласы (ESS) арқылы тексерілді.

Зерттеу қорытындысы бойынша, күн сайын 5000 халықаралық бірлік (ХБ) немесе одан да көп D дәруменін қабылдайтынын мәлімдеген қатысушылар, бұл қоспаны ішпегендермен салыстырғанда MoCA тестінен 13%-дан астам жоғары ұпай жинаған.

«D дәрумені өте қызықты, өйткені ол күнделікті өміріміздің бір бөлігі. Біз ұйқысы бұзылған және жеңіл когнитивті бұзылуы бар адамдарға назар аудардық, өйткені ұйқы мен когнитивті қабілет тығыз байланысты. Біз D дәрумені қоспасын қабылдау осы топтағы когнитивті функцияның айырмашылықтарымен қалай байланысты екенін түсінгіміз келді», — дейді зерттеу авторы, Атлантадағы Эмори университетінің профессоры, доктор Виктория Пак.

Дегенмен, доктор Пак бұл зерттеудің бақылау сипатында болғанын ескертіп, нәтижелерді клиникалық сынақтар арқылы нақтылау қажеттігін айтты.

«Ұпайлар MoCA бойынша шамамен төрт тармаққа бөлінеді. Бұл бақылау зерттеуі болғандықтан, нәтижені түсіндіруде абай болуымыз керек. Адамға қажетті D дәруменінің мөлшері әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан өз деңгейіне алаңдайтын кез келген адам тестілеудің орынды екендігі туралы өз дәрігерімен кеңесуі тиіс», — деді ол.

Бұл әдіс барлығына бірдей жарамды ма?

Басылым зерттеуге қатыспаған тәуелсіз сарапшылар бұл жаңалыққа оң баға беріп, оның маңыздылығын атап өткенін айтады. Хакенсак университеті медициналық орталығының гериатрия бөлімінің басшысы доктор Маниша Сантош Парулекардың айтуынша, бұл жұмыс диеталық өзгерістердің когнитивті төмендеуге әсер ететінін көрсететін тамаша мысал.

«Нәтижелер деменцияға ұшырау қаупі жоғары адамдар үшін қолжетімді, инвазивті емес араласуды көрсетеді. Бұл диеталық өзгерістердің когнитивті төмендеуге әсер ететіні туралы гипотезаны растайды», — деді маман.

Ал «MemorialCare» медициналық тобының терапевті және Сау ми клиникасының бас медициналық директоры, доктор Дунг Тринг бұл зерттеудің ауқымына қарамастан, оның клиникалық тұрғыдан өте қызықты екенін атап өтті.

«Зерттеу көрсеткендей, күн сайын 5000 ХБ немесе одан да көп D дәруменін қабылдаған қатысушылардың когнитивті көрсеткіштері жоғарырақ болды. Алайда, бұл тек 54 қатысушыны қамтыған шағын, көлденеңінен жүргізілген зерттеу екенін атап өткім келеді. Сондықтан ол жоғары дозадағы D дәрумені танымдық қабілетті жақсартатынын дәлелдемейді, тек өзара байланысты ғана көрсетеді. Дегенмен, байқалған айырмашылықтар бұдан да ауқымды, әрі тереңірек зерттеулерді жүргізуге негіз болуға жеткілікті», — деді ол.

Сонымен қатар, доктор Тринг D дәруменінің мөлшері мен ми жұмысының байланысын ағзадағы қабыну процестерімен және иммундық жүйемен түсіндірді.

«Нашар ұйқы қабыну белсенділігінің жоғарылауымен байланысты, ал нейроқабыну когнитивті қасиеттердің төмендеуіне және нейродегенеративті процестерге ықпал етуі мүмкін. D дәруменінің қабыну сигналдарын реттеуге ықпалы, сондай-ақ оның ұйқы сапасына әсері туралы дәлелдер бар. Бұл жеткілікті мөлшердегі D дәрумені ұйқы мен мидың қызметін қолдай алатын биологиялық жолды жасайтынын білдіреді», — деп пікір білдірді Тринг.

Ал диетолог-нутрициолог Моник Ричард ағзадағы тапшылықты жоюдың маңызына тоқтала отырып, кез келген жоғары дозаны өз бетінше қабылдауға болмайтынын ескертті. Қабынудан бөлек D дәрумені тотығу стрессі, нейрондық сигнал беру және нейротрофиялық факторлар сияқты ми саулығына қатысты басқа да маңызды процестерге әсер ететінін атап өтті.

 «Ұйқының бұзылуының өзі қабыну мен метаболикалық стрессті күшейтуі мүмкін, сондықтан D дәрумені ұйқы, ми және иммундық жүйе арасындағы күрделі байланыстың бір бөлігі ғана болуы ықтимал. Меніңше, мұнда «неғұрлым көбірек болса, соғұрлым жақсы» дегеннен гөрі, мәселе ағзасында осы дәрумен жетіспейтін немесе тапшылығы бар адамдарды анықтауда жатыр. Ауқымдырақ сынақтардың нәтижелері әзірге әртүрлі, бұл жекелендірілген ұсыныстардың ең дұрыс шешім екенін көрсететін маңызды жайт», — деді ол.

Дәрігер D дәрумені есте сақтауды бірден жақсартатын сиқырлы дәрі емес екенін ескертіп, бірақ оның тапшылығын жою ми қызметін сақтаудағы маңызды қадамдардың бірі бола алатынын айтты.

Сонымен, D дәрумені ұйқысы бұзылған егде жастағы адамдардың ми қызметін жақсартуға септігін тигізуі мүмкін, бірақ бұл бағытта қосымша ауқымды зерттеулер қажет. Сондықтан кез келген жоғары дозалы қоспаны қабылдамас бұрын — ағзаның жеке ерекшеліктерін ескеріп, міндетті түрде дәрігермен кеңесу қажет.