Күннен қорғайтын крем рак клеткаларын оята ма  

Интернетте күннен қорғайтын кремнің ағзаға әсеріне қатысты нақты зерттеу материалдары жарияланды, бірақ әлеуметтік желідегі кейбір жазба арнайы зерттеу шеңберінен асып түседі. «Күннен қорғайтын крем 24 сағаттан аз уақытта қанға түседі де,  D витаминін блоктап, ағзадағы рак клеткаларын оятады» деген қауесет тарап жатыр, — деп хабарлайды NoFake.kz Snopes сайтына сілтеме жасап.

Күннен қорғайтын кейбір химиялық ингредиент тері арқылы ағзаға сіңіп, қан құрамынан табылуы мүмкін. Бұл мәлімдеме АҚШ-тың Тамақ өнімдері мен дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы (FDA) зерттеушілерінің 2019 және 2020 жылдары JAMA медициналық журналында жариялаған нақты зерттеулеріне негізделген.

Дегенмен, бұл зерттеулер күннен қорғайтын кремнің қатерлі ісік тудыратынын, иммундық жүйені зақымдайтынын немесе ағзаның ракқа қарсы қорғанысын жоятынын дәлелдеген жоқ. JAMA журналының 2020 жылғы зерттеуінде оның нәтижелері адамдарды күннен қорғайтын кремді қолданудан бас тартуға үгіттемейтіні нақты көрсетілген. Дегенмен биыл маусымда интернетте «күннен қорғайтын крем 24 сағаттан аз уақытта қанға өтіп, ағзаның табиғи қорғаныс механизмдерін бұзып, рак клеткаларын оятады» деген мәлімдеме кеңінен тарады.

Бұл мәтіннің түрлі нұсқасы Facebook, X (Twitter) және Telegram арналарында тарады. Бірнеше нұсқада күннен қорғайтын крем шығаратын «топ-3 өндірушінің бірінде» жұмыс істеген «бұрынғы химик-рецептордың» анонимді цитатасы қолданылған. Snopes мұндай химиктің барын және аталған компания туралы ешқандай дәлел таппаған.  

Қысқасы, әлеуметтік желідегі мәлімдемеде нақты ғылыми тұжырымдар бар, бірақ олардан негізсіз қорытынды жасалған.

АҚШ-тың Тамақ өнімдері мен дәрі-дәрмек сапасын бақылау басқармасы (FDA) зерттеушілерінің JAMA рецензияланатын медициналық журналында жарияланған зерттеулері күннен қорғайтын кремдердің бірнеше химиялық ингредиентін қолданғаннан кейін қаннан анықтауға болатынын көрсетті. Агенттік кейбір ингредиенттің қауіпсіздігі туралы қосымша мәліметтер сұратты. Күннен қорғайтын кремнің рак тудыратынын немесе ағзаның ракқа қарсы табиғи қорғанысын жоятынын көрсететін дәлелдер жоқ. Денсаулық сақтау органдары күннен қорғану үшін кремді қолдануға кеңес береді.

Сондықтан біз бұл мәлімдемені «жалған» деп бағаладық. Америкалық дерматология академиясы (AAD) Snopes-ке жолдаған электронды хатында «күннен қорғайтын крем қатерлі ісік тудыратынына ешқандай дәлел жоқ» екенін, ал қорғаныссыз күн көзінде жүру мен тері обрының (соның ішінде базальды жасушалы карцинома, жалпақ жасушалы карцинома және меланома) арасындағы байланыс ғылыми тұрғыдан бұрыннан дәлелденгенін мәлімдеді, — деп жазды Snopes.

Қорытынды

Күннен қорғайтын кремнің рак тудыратыны туралы ешқандай дәлел жоқ. Теріні қорғау үшін SPF 30 және одан жоғары кең спектрлі кремдерді пайдалану, көлеңкеде жүру және қорғаныс киімдерін кию әлі де ең тиімді қорғаныс жолы болып қала береді.