Шындық әлде фейк: ақпаратты қабылдаудың бес кезеңі
Фото: Freepik.com
Кейде адам ақпаратты толық оқымай жатып-ақ оған сеніп қояды. NoFake.kz жаңалықты қабылдау кезінде адамдар қандай 5 кезеңнен өтетінін және фейкті ажыратуға не әсер ететінін түсіндіреді.
Кез келген адам жаңа ақпаратты немесе жаңалыққа көз жүгіртпей тұрып, төмендегі кезеңдерден өтеді:
Бірінші кезең — пайдаланушыға хабарлама қызық болса, ол бұл жаңалықты ашып көреді.
Екінші кезең — адамдар ақпарат көзіне назар аударады.
Үшінші кезең — жаңалықтың ішіндегі мәліметтерге, оның ішінде ақпарат қашан шықты, кім жариялады сынды детальдарға назар аудара бастайды.
Төртінші кезең — ақпаратты өзінің жеке қабылдау мәнерімен бағалауға көшеді.
Бесінші кезең — тек соңында пайдаланушы жаңалықтың шынайы немесе жалған екенін ойлай бастайды.
Осы орайда, ақпараттың шынайы немесе жалған екеніні танудың үш критерийі бар екенін еске саламыз. Олар: алдымен эмоцияналды түрде қабылдау, ақпараттың қалай берілу сапасын бағалау және ақпарат көзіне деген сенім деңгейі.
Мамандар жалған ақпараттың таралу әдістері мен тәсілдері бар екенін айтады. Оларға төмендегілер жатады:
Фабрикация мен жасанды құжаттар — жалған құжаттар, аудио/бейнемазмұнды манипуляциялау, БАҚ пен мемлекеттік органдардың сайттарының көшірмелері, фотошоп және дипфейктер.
Кликбейт — цифрлық ортада назар аудартып, трафик алу мақсатында қолданылатын провокациялық және манипулятивті әдістер.
Жалған қорытынды жасау — контекстің бұрмалануы, визуалды материалдарды дұрыс пайдаланбау, логикалық байланыстардың бұзылуы, фактілермен манипуляциялау.
Псевдоғылым мен конспирология — ғылыми, объективті деректерді теріске шығару.
Фрейминг және біржақты ұсыну — оқиға немесе тақырыпты бір тараптан көрсету, бұл оқиғаның әртүрлі интерпретациясына немесе бағалауына әкелуі мүмкін.
Жалған атрибуция — салмақты пікір айтатын адамдар мен ұйымдарға олар айтпаған мәлімдемелер мен пікірлерді жатқызу, бұл олардың мәлімдемелерінің беделін арттыру мақсатында қолданылуы мүмкін.
Жалған тезистерді қайталау — пропагандалық әдіс, мұнда идея немесе қарапайым ұран белгілі бір уақыт аралығында қайталанған сайын, ол шындық ретінде қабылдануы мүмкін.
