Сыни ойлау: Манипуляция мен фейктен қорғанудың 5 тиімді әдісі

Ақпараттық тасқын заманында ақыл-ой гигиенасын сақтау маңызды. nofake.kz/. сананы манипуляциядан қорғайтын сыни ойлауды дамытудың 5 тиімді әдісін ұсынады.

1. «5 неге?»: Шындықтың тамырына саяхат

Бұл әдісті қолданғанда, сіз мәселенің бетіндегі шаңды емес, оның астындағы шындықты іздейтін археологқа ұқсайсыз. «Бүгін көңіл-күйім жоқ» деп мұңайып отырмай, өзіңізді тергеуге алыңыз. «Неге?» — Себебі жұмыста қате жібердім. «Неге?» — Себебі зейінім шашыраңқы болды. «Неге?» — Себебі түнде ұйықтамай, әлеуметтік желіде отырдым. Соңында анықталғандай, мәселе жұмыстың қиындығында емес, түнде телефонды ерте өшіре алмаған ерік-жігеріңізде екен.

2. «Алтын сұрақ»: Көрінбейтін қармақты байқау

Көшеде немесе желіде біреу сізге айғайлап бірдеңені дәлелдеп жатса, тоқтай қалыңыз. Оның сөзіне емес, «Оған менің осылай ойлағаным не үшін тиімді?» деген сұраққа үңіліңіз. Бұл сиқыршының қолына емес, жеңіне қараумен тең. Егер біреу сізді қорқытып немесе асықтырып жатса, демек, ол сіздің логикаңызды өшіріп, эмоцияңызды басқарғысы келеді. Осы сұрақты қойған сәтте «қармақ» көріне қалады.

3. «Оккам ұстарасы»: Артық қиялдан арылу

Біздің миымыз — нағыз сценарист. Біреу телефонды көтермесе, «ол мені жек көреді, қарым-қатынасымыз бітті» деп драма жазуға шеберміз. Осы кезде «Оккам ұстарасын» қолыңызға алыңыз. Барлық шытырман жорамалдарды кесіп тастаңыз. Ең қарапайым нұсқа: оның телефоны дыбыссыз режимде тұр немесе ол жай ғана ұйықтап қалды. Өмір көбіне біз ойлағаннан әлдеқайда қарапайым.

4. «Қарсы тараптың уәжі»: Өз бекінісіңді тексеру

Өз пікіріңізге ғашық болу — сыни ойлаудың басты жауы. Сондықтан, бір нәрсеге қатты сенсеңіз, әдейі «адвокаттың» рөліне еніңіз. «Егер мен қателесетін болсам, қарсы тарап не айтар еді?» деп ойлаңыз. Бұл сіздің позицияңызды әлсіретпейді, керісінше, оны болаттай берік етеді. Себебі сіз енді мәселенің екі бетін де көріп тұрсыз.

5. «3 нүктелі тест»: Ақпараттық күзетші

Кез келген жаңалықты қабылдамас бұрын, оны «кедендік бақылаудан» өткізіңіз.

Кім айтты? (Маман ба, әлде көрші ме?)

Дәлелі кәне? (Нақты факт бар ма, әлде тек «дейді-мыс» па?)

Бұл қашан болды? (Бәлкім, бұл өткен жылғы ескі видео шығар?) Егер осы үш сүзгінің бірінен өтпесе, ол ақпаратты қабылдамаңыз.

Сыни ойлау – бұл үнемі күдіктену емес, бұл өз санаңды қоқыстан қорғау. Сіз осы әдістерді қолдана бастағанда, әлем әлдеқайда анық, түсінікті әрі тыныш көріне бастайды.