Танымал тележүргізуші Айгүл Мукей өзінің Instagram парақшасында құрбысының алаяқтардың тұзағына түсе жаздағанын айтып, бейнеүндеу жариялады. Бұл видеоны продюсер Баян Алагөзованың өзі де парақшасындағы “стористе” жариялады.

Белгісіз біреулер Telegram желісінде жалған аккаунттар ашып, халыққа ертегідегідей өмір уәде еткен.

«Маған бір таныс әйел телефон соғып: «Айгүл, сен Баян Алагөзова мен оның жұбайын танисың ба? Мен Баянмен сөйлескім келеді. Себебі мен Алагөзовтер отбасының қорына жүгінген едім», — дейді. Сол сәтте мен: «Тоқта! Қандай Алагөзовтер отбасының қоры? Не туралы айтып тұрсың?», — дедім. Оған “Алагөзовтер отбасының қорынан” хабарласып: «Алагөзовтер отбасылық қоры ваучерлік инвестицияға қатысу үшін 13 орын бөледі. Орташа табыс 500 000 теңгеден 800 000 теңгеге дейін жетеді. Баян Мақсатқызы әрбір қатысушыға жеке өзі қолдау көрсетеді» деп жазған екен», — дейді журналист.

Видео астындағы пікірлерге мән берсек, дәл осындай алаяқтық ұсынысқа сеніп, ақша аударған адамдар бар екенін көреміз.

Алаяқтар сенімділікті арттыру үшін арнайы чаттар ашып, оған тізімге ілінген өзге де «бақытты жандардың» суреттері мен жалған оқиғаларын жүктеп отырған. Ал ең қызығы — жобаға қатысқан 13 адамның барлық шығынын танымал отбасы өз мойнына алады деп сендірген.

«Ары қарай не уәде етеді дейсіз ғой? Коммуналдық қызметтердің ақысын 5 жыл бойы толық төлеп беру, 5 жылға толық медициналық қолдау, ота жасату, сақтандыру, чекаптар — бәрін-бәрін тегін жасау. Мұны Баян Алагөзова мен күйеуі Тұрсен жеке өздері қадағалайды-мыс. Мен сіздерге айтқым келетіні — бұның бәрі өтірік. Олардың ешқандай қоры жоқ», — деп дабыл қақты Айгүл Мукей.

Тележүргізуші өз сөзінде қанша жерден ақылды, көзі ашық азамат болса да, танымал есімдерді көргенде адамдардың психологиялық тұрғыдан алданып қалатынын жеткізді. Ол желі қолданушыларын кез келген ақпаратты ресми дереккөздерден тексеруге шақырды.

«Тіпті олар болмаса да, ешқандай танымал адамның тегіне алданбаңыздар. Ешкім сіздерге тегін ота жасап бермейді, әсіресе коммуналдық қызметтеріңізді төлемейді. Өтінемін. Қымбатты бауырларым, жастар мен үлкендер, өтінемін, мұндай ақпаратқа сенбеңіздер. Мен сіздерді сақтандырғым келеді. Аман-сау болайық!», — деп сөз қорытты тележүргізуші.

Расымен алаяқтар танымал адамдар мен компаниялардың беделін өз мақсаттарына жиі пайдаланады. Сондықтан кез келген өте тиімді ұсынысқа үлкен күмәнмен қараған жөн.

Сообщение Алаяқтар Алагөзовтар атынан «қор ашып», жалған инвестиция ұсынады появились сначала на NoFake.

АҚШ, Канада және Мексикада өтіп жатқан 2026 жылғы футболдан әлем чемпионатының алғашқы күндерінен бастап-ақ желіде түрлі елдің ерекше киінген жанкүйерлерінің суреттері қаптап кетті. Алайда, солардың ішінде «Гитлер Германияның ең адал жанкүйерлерінің бірі болған», деген сипаттамамен Х  әлеуметтік желісінде жарияланған сурет көпшіліктің талқысын тудырды. Фотода Германия құрамасының жейдесін киген жанкүйерлердің арасында Адольф Гитлерге тән шаш үлгісі мен танымал шаршы мұрты бар ер адам бейнеленген.

Бұл фейк сурет Facebook, Instagram, Threads және Reddit платформаларында албан, португал, тай, қытай, испан және парсы сияқты бірнеше тілдерде жылдам тарап кеткен.

Түпнұсқада не бейнеленген?

AFP фактчекерлері зерттей келе, бұл кадрдың 14 маусымда Хьюстонда өткен Германия мен Кюрасао құрамалары арасындағы топтық кезеңдегі матчқа тиесілі екенін анықтады. Бұл ойында немістер әлем чемпионатына алғаш рет жолдама алған Кюрасао командасын 7:1 есебімен ойсырата жеңген болатын.

АҚШ-тағы турнирдің ресми хабар таратушысы – FOX Sports арнасының YouTube желісіндегі ресми видеожазбасын тексеру барысында суреттің фотошоппен өңделгені белгілі болды. Түпнұсқа видеода Гитлерге ұқсатылған адамның орнында мүлдем басқа, аққұба шашты және сақалы бар қарапайым жанкүйер отыр. Ол қолына Германия туын ұстап, футболшы Кай Хаверцтің үзіліс алдында соққан пенальтиіне қуанып жатқан сәті түсіп қалған, — деп жазды басылым.

Сатиралық әзіл ме, әлде арандатушылық па?

Басылымның мәліметінше, бұл өзгертілген суретті алғашқылардың бірі болып жариялаған бірнеше аккаунттар негізінен мемдер мен әзіл-оспақ бағытындағы парақшалар. Яғни, олар бұл фейк фотоны сатиралық әзіл ретінде таратқан болуы мүмкін.

Дегенмен, редакция Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлтшылдыққа қатысты қауіп-қатер мен тарихи жарақат неміс жанкүйерлерінің халықаралық турнирлерде ұлттық мақтанышын тым ашық көрсетуіне әлі күнге дейін белгілі бір деңгейде кедергі болып келетінін атап өтті. Сондықтан мұндай мазмұндағы «әзілдер» қоғамда өте өткір қабылдануы мүмкін.

Сообщение Әлем чемпионатындағы Гитлердің фотосы — фейк появились сначала на NoFake.

Олар мессенджердің ресми қолдау қызметі атынан хабарлама жіберіп, аккаунттың жойылатынын айтып қорқытады. Бұл туралы Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Қылмыстық қауіп-қатерлерді болжау орталығы ескертті.

Алаяқтар жіберетін хабарламада пайдаланушының аккаунтын жою туралы сұрау түскені айтылады. Оны тоқтату үшін арнайы батырманы басып, әрекетті 24 сағат ішінде растау қажет екені көрсетіледі. Әйтпесе аккаунт, хат алмасулар, файлдар мен контактілер біржола жойылатыны туралы ескерту жасалады.

Мамандардың айтуынша, бұл — адамның қорқынышы мен асығыстығын пайдалануға құрылған психологиялық манипуляция.

«Алаяқтар пайдаланушының аккаунтқа қолжетімділікті жоғалтып алу қорқынышын пайдаланып, оны асығыс әрекет жасауға итермелейді», – деп ескертеді Қылмыстық қауіп-қатерлерді болжау орталығы.

Сілтемені немесе батырманы басқан қолданушы Telegram-ботқа не жалған сайтқа өтеді. Онда SMS немесе Telegram арқылы келген растау кодын енгізу сұралады. Алайда бұл кодты енгізу арқылы адам өз аккаунтына қолжетімділікті алаяқтардың қолына өз еркімен береді.

Аккаунтты бақылауға алғаннан кейін қаскөйлер хат-хабарларды оқи алады, жеке мәліметтерге қол жеткізеді, пайдаланушының атынан хабарлама таратады, таныстарынан ақша сұрауы немесе аккаунтты басқа алаяқтық әрекеттер үшін пайдалануы мүмкін.

Алаяқтық хабарламаны қалай тануға болады?

Мамандар мынадай белгілерге назар аударуға кеңес береді:

• жіберуші өзін қолдау қызметінің өкілі ретінде таныстырады, бірақ ресми белгісі жоқ;
• шұғыл түрде сілтеме арқылы өтуді немесе ботты пайдалануды талап етеді;
• SMS немесе Telegram арқылы келген растау кодын сұрайды;
• аккаунттан айырылып қалу қаупін алға тартып, асықтырады;
• жіберушінің аккаунты жақында ашылған немесе атауы күмәнді көрінеді;
• мәтінде грамматикалық қателер мен күмәнді сілтемелер кездеседі.

«Telegram-ның ресми қолдау қызметі ешқашан пайдаланушылардан үшінші тарап боттары немесе күмәнді сілтемелер арқылы растау кодтарын, құпиясөздерді немесе аккаунтқа кіруге қажетті өзге де деректерді сұрамайды», – деп атап өтті мамандар.

Аккаунтты қалай қорғауға болады?

Қылмыстық қауіп-қатерлерді болжау орталығы келесі қауіпсіздік шараларын ұстануға кеңес береді:

• растау кодтары мен құпиясөздерді ешкімге бермеңіз;
• күмәнді сілтемелерге өтпеңіз;
• Telegram деректерін бөгде сайттар мен боттарға енгізбеңіз;
• екі кезеңді аутентификацияны қосыңыз;
• «Құрылғылар» бөліміндегі белсенді сеанстарды тұрақты тексеріп отырыңыз;
• белгісіз құрылғыларды бірден өшіріңіз;
• ақпаратты тек ресми Telegram арналары арқылы тексеріңіз.

Мамандардың сөзінше, алаяқтардың басты қаруы – қорқыныш пен асығыстық. Сондықтан кез келген күмәнді хабарлама келген жағдайда сабыр сақтап, ақпараттың рас-өтірігін тексеріп алған жөн. Бұл жеке деректер мен аккаунтты жоғалтып алмауға көмектеседі.

Сообщение Telegram-дағы жаңа алаяқтық: аккаунт жойылады деп код сұрайды появились сначала на NoFake.

Қарағанды облысы полиция департаментінің мәліметінше, әлеуметтік желілерге жүргізілген мониторинг барысында көл бетінде тұрған автокөлік түсірілген видео анықталған. Осыған байланысты тексеру жүргізілді.

Тексеру нәтижесінде видеоға қатысы бар 23 жастағы Қарағанды облысының тумасы анықталған. Қазіргі уақытта ол Астана қаласында тұрады.

Ер адам полицияға былтырғы қазан айынан бері Қарағанды облысының аумағында болмағанын айтып, аталған видеоны жасанды интеллект технологияларының көмегімен өзі жасағанын және әлеуметтік желіде жариялағанын түсіндірген.

«Аталған бейнематериалды жасанды интеллект технологияларын пайдаланып әзірлеп, әлеуметтік желілерде жариялағанын мәлімдеді», – деп хабарлады Қарағанды облысы полиция департаментінің баспасөз қызметі.

Полиция азаматпен профилактикалық әңгіме жүргізіп, оған қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау және қоғамды жаңылыстыруы мүмкін жалған ақпарат таратудың жол берілмейтіні түсіндірілгенін атап өтті.

Сообщение Балқаш көлінің бетінде тұрған көлік видеосы ЖИ көмегімен жасалған появились сначала на NoFake.

Қазақстанда мүгедектікті ресімдеуге қатысты шағымдар әлеуметтік желілерде жиі пайда болып тұрады. Желі қолданушылары бұл процестің тек уақытты ғана емес, сонымен қатар көп күш-жігерді, жүйкені және шыдамдылықты талап ететінін жазады. Әсіресе, аяқ-қолы ампутацияланған адамның комиссиядан қайта өтіп, мүгедектігін тағы да растауына тура келетін жағдайлар қоғамда өте ауыр қабылданады.

Мүгедектікті ресімдеу процедурасы іс жүзінде қалай өтетінін, қандай жағдайларда ол мерзімсіз белгіленетінін және неліктен кейбір адамдарға қайта куәландырудан өтуге тура келетінін NoFake.kz тілшісіне Еңбек ресурстарын дамыту орталығының Инклюзия саласындағы цифрлық шешімдер департаменті директорының орынбасары Балжан Баяхатова түсіндіріп берді.

Маманның айтуынша, Қазақстанда мүгедектікті ресімдеу процедурасы әлеуметтік желілерде сипатталғандай күрделі әрі ұзақ емес. Бірқатар басқа елдерде мұндай процедуралар әлдеқайда ұзақ уақытқа созылады.

«ЭЫДҰ (Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы) елдерінде мүгедектікті ресімдеу процедурасы бір айдан басталып, бір жылға дейін созылуы мүмкін. Тіпті әлеуметтік көмектің кейбір түрлерін тағайындау да бір жыл ішінде жүзеге асырылады. Ал Қазақстанда мүгедектік белгіленгеннен кейін әлеуметтік төлемдер мен тиісті шаралар, мысалы, әлеуметтік қызметтер қазір толығымен электронды форматта тағайындалады», – дейді Балжан Баяхатова.

Сонымен қатар, маман атап өткендей, адам жарақат алғаннан немесе ауру анықталғаннан кейін бірден медициналық-әлеуметтік сараптамаға жіберілмейді. Ең алдымен, ол емдеу мен оңалтудан өтуі тиіс.

«Бәрі адамның медициналық ұйымға жүгінуінен басталады, онда ол тексеруден, емдеуден және оңалтудан өтеді. Егер дәрігер ағза жағдайында адамның тыныс-тіршілігін шектеуге әкелетін қайтымсыз өзгерістерді көрсе, тек сонда құжаттарды, медициналық тексерулердің нәтижелерін немесе адамның өзін медициналық-әлеуметтік сараптамадан өтуге жібереді. Көп жағдайда мұндай құжаттарды сараптамаға науқас төрт ай бойы уақытша еңбекке жарамсыз болған кезде жібереді. Ауыр және қайтымсыз жағдайлар үшін ерекшеліктер қарастырылған», – деп түсіндірді ол.

View this post on Instagram

A post shared by Nofake.kz (@nofakekz)

Қазір Қазақстанда мүгедектікті анықтау екі форматта — бетпе-бет және сырттай өтеді. Бірінші жағдайда адам медициналық-әлеуметтік сараптамаға өзі келеді, ал процедураның өзі орта есеппен бір сағатқа жуық уақытты алады.

Сырттай форматта дәрігер барлық қажетті құжаттар мен тексеру нәтижелерін ақпараттық жүйе арқылы сарапшыларға жолдайды. Материалдарды қарағаннан кейін мамандар шешім қабылдайды. Әдетте бұған шамамен үш жұмыс күні кетеді.

Балжан Баяхатова мүгедектік мерзімсіз белгіленетін жағдайларды да атап өтті. Оның айтуынша, мұндай мәртебені ағзаның қайтымсыз жағдайлары бар, мысалы, аяқ-қолы ампутацияланған немесе есту қабілеті мүлдем болмаған адамдар алады. Алайда, мүгедектігі мерзімсіз белгіленген адамға да кейде қайта куәландырудан өтуге тура келеді. Бұл процедура денсаулық жағдайының өзгерістерін уақытылы ескеруге және адамға қандай көмек қажет екенін анықтауға көмектеседі.

«Ағзаның қайтымсыз жағдайларымен қатар, уақыт өте келе денсаулық жағдайын нашарлатуы мүмкін қосымша аурулар болады. Егер денсаулығы нашарласа, адам қайта куәландырудан өтуі керек және оған мүгедектік тобы күшейтілуі (жоғарылатылуы) мүмкін. Бұл адамның жағдайын дұрыс бағалау және тиісті әлеуметтік шаралар мен оңалтуды тағайындау үшін жасалады», – дейді маман.

Әрине, ампутациядан, ауыр жарақаттан немесе күрделі аурудан кейін адам өте осал әрі нәзік күйде болады. Ал тексерулер мен комиссиялардан өту қажеттілігі адамға қосымша психологиялық жүк артуы мүмкін. Сондықтан бұл жерде адамдардың эмоционалды реакциясын толық түсінуге болады. Дегенмен, адамдарға «тозақтың жеті айналымынан» өтуге және «айдан анық нәрсені» шексіз дәлелдеуге тура келеді деу дұрыс емес. Бірқатар жағдайларда мүгедектік мерзімсіз ресімделеді, ал қайта комиссиялар, ең алдымен, адамның денсаулық жағдайындағы өзгерістерді бақылап отыру үшін өткізіледі.

Ал мүгедектікті ресімдеудің ұзақтығына келетін болсақ, уақыттың басым бөлігі құжаттарды қарауға емес, медициналық процедуралардан өтуге жұмсалады.

Сообщение Мүгедектік алу машақаты: Желідегі қауесет пен ресми ақпарат появились сначала на NoFake.

Ведомство азаматтарды «аутизмді толық емдеу», «жалған аутизм» секілді ғылыми негізі жоқ ақпараттарға сенбеуге шақырды.

Министрліктің мәліметінше, аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) — халықаралық медициналық қауымдастық мойындаған нейродамудың ерекшелігі. Аутизм вакцинадан, гаджеттен немесе «дұрыс тәрбие бермеуден» пайда болмайды.

Сондай-ақ ведомство бүгінгі таңда аутизмді «тез әрі толық емдейтін» ғылыми дәлелденген әдіс жоқ екенін ескертті. Министрлік өкілдерінің айтуынша, күмәнді терапиялар мен жалған ғылыми тәсілдер ата-аналарды адастырып, балаға уақытылы кәсіби көмек көрсету мүмкіндігін азайтады.

«Бала үшін ең маңыздысы — ерте анықтау, уақытылы түзету жұмыстары, мамандардың тұрақты сүйемелдеуі және отбасының қолдауы», — деп атап өтті министрлік.

Денсаулық сақтау министрлігі балалар денсаулығы хайп пен манипуляцияның құралына айналмауы тиіс екенін айтып, азаматтарды тек дәлелді медицинаға сенуге шақырды.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Денсаулық сақтау министрлігі (@healthcare.gov.kz)

Сообщение «Аутизм гаджеттен емес»: Министрлік әлеуметтік желідегі мифтерге сенбеуге шақырды появились сначала на NoFake.

Көлік министрлігі UP-A0091 тіркеу нөмірлі Ан-2 әуе кемесімен болған жағдайды растады. Ведомство мәліметінше, оқиға адам шығыны жоқ авиациялық оқиға — апат ретінде жіктелген.

«Инвестициялар және даму министрінің 2017 жылғы 27 шілдедегі №505 бұйрығымен бекітілген Авиациялық оқиғалар мен инциденттерді тергеп-тексеру және деректер ұсыну қағидаларына сәйкес, аталған оқиға авиациялық оқиға ретінде тіркеліп, тергеуге жатады», – деп хабарлады министрлік.

Қазіргі уақытта оқиғаның нақты себептері мен мән-жайын анықтау үшін Қазақстан Республикасы Көлік министрлігінің Көліктегі оқиғалар мен инциденттерді тергеу департаменті қызметкері оқиға орнына жіберілген.

Алдын ала мәлімет бойынша, апат салдарынан адам шығыны тіркелмеген. Тергеу жалғасып жатыр.

Сообщение Көлік министрлігі Алматы маңында болған әуе апатына қатысты ресми түсінік берді появились сначала на NoFake.

Тергеу мәліметінше, әйел адам «Travel the world» атты туристік фирма ашып, Instagram және өзге де платформаларда БАӘ, Египет пен Түркияға ерте брондау арқылы арзан турлар сатылатынын жарнамалаған.

Алайда кейін белгілі болғандай, ұсынылған жолдамалардың бір бөлігі шын мәнінде болмаған. Соның салдарынан 13 адам ақшасынан айырылып, келтірілген шығын көлемі 20 миллион теңгеге жеткен.

Сот оны аса ірі көлемдегі алаяқтық бойынша кінәлі деп танып, 5 жылға бас бостандығынан айырған.

Кейін апелляциялық сот «Рақымшылық жасау туралы» заңды қолданып, жаза мерзімін 4 жылға дейін қысқартқан. Бірақ прокуратура бұл шешіммен келіспей, кассациялық наразылық енгізген. Нәтижесінде жоғары сатыдағы сот апелляция қаулысын өзгертіп, сотталушының жаза мерзімін қайтадан 5 жылға ұзартты.

Айта кетейік, бұған дейін туроператор алаяқтарына алданбаудың жолдары туралы жазған болатынбыз.

Сообщение Жалған тур сатқан қазақстандық ШҚО тұрғындарын 20 млн теңгеге алдады появились сначала на NoFake.

Желі қолданушысының айтуынша, белгісіз әйел хабарласып өзін мемлекеттік орган өкілімін деп таныстырған және шұғыл түрде мобильді қосымша орнатуды талап еткен.

«Маған бір әйел хабарласып, өзін ҚР МКК-ненмін деп таныстырды. Айтуынша, мен әр екі жыл сайын қызмет түрімді растап отыруым керек екен. «Е-Salyq қосымшасын жүктеңіз, әйтпесе ертеңнен бастап қызметіңіз тоқтатылады» дейді. Мен: «Бүгін демалыс қой, ҚР МКК деген мекеме жоқ (МКК МҚ — ред.), қай заңда растау керек деп жазылған?» деп сұрадым. Ол: «Ештеңе білмеймін, бүгін сағат алтыға дейін істеңіз» деп жауап берді. Нөмірді бұғаттап тастадым. Отырып ойланып қалдым: бұл алаяқтықтың жаңа түрі ме, ол менен не қалады?» — деп жазды автор.

Бұл жазбаның астында өзге де кәсіпкерлер ұқсас қоңыраулар алғанын айтып, пікір қалдырған. Алаяқтардың басты мақсаты — зиянды сілтемелер арқылы жеке деректерге немесе банк шоттарына қол жеткізу.

Мемлекеттік кірістер комитеті не дейді

Аталған жағдайға байланысты NoFake.kz редакциясына Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің Қоғаммен байланыс басқармасының басшысы Гүлжан Калменова ресми түсініктеме берді.

«Мемлекеттік кірістер комитеті мұндай қоңыраулар шалмайды, телефон арқылы мобильді қосымшаларды орнатуды, растау кодтарын, банк картасының деректемелерін, ЭЦП кілттерін, парольдерді беруді немесе бөгде сілтемелерге өтуді талап етпейді», — деп атап өтті Гүлжан Калменова.

Айта кетейік, салыққа қатысты кез келген ақпаратты тек ресми kgd.gov.kz сайтынан немесе ресми e-Salyq Business қосымшасы арқылы тексеруге болады.

Сообщение Кәсіпкерлерге арналған жаңа алаяқтық: «e-Salyq жүктеңіз» деп алдайды появились сначала на NoFake.

Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде жылдамдықты тіркеу шегі төмендетіліп, енді 2 км/сағ асырғаны үшін де айыппұл салынады деген мазмұндағы видео таралып жатыр. Полиция аталған ақпаратты жоққа шығарып, әкімшілік полиция комитетінде жауапкершілікке тарту тәртібі өзгермегенін мәлімдеді.

«Бұрынғыдай әкімшілік жауапкершілік жылдамдықты 10 км/сағ және одан да көп асырған жағдайда туындайды», — деді ІІМ Әкімшілік полиция комитетінің ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы Ақтоты Боранова.

Оның айтуынша, 8 мамырдан бастап күшіне енетін бірлескен бұйрық — тек камералардың жұмысындағы дәлдігі мен жылдамдықты өлшеудегі рұқсат етілген қателігіне байланысты. Бұл құжат жүргізушілерге жаңа талаптар енгізбейді және жауапкершілікке тарту шегіне әсер етпейді.

Осылайша, 2 км/сағ асырғаны үшін айыппұл салынады деген ақпарат шындыққа сәйкес келмейді.

Сондай-ақ полиция жалған ақпарат таратқан адамның анықталғанын хабарлады. Ол Қостанай облысы Рудный қаласының тұрғыны болып шықты және сот шешімімен әкімшілік жауапкершілікке тартылған.

Сообщение 2 км/сағ үшін айыппұл: ІІМ тараған ақпаратты жоққа шығарды появились сначала на NoFake.