Оның сөзінше, еңбек заңнамасында туысының қайтыс болуы, бала тууы немесе некеге тұру секілді жағдайларда қызметкерге 5 күнге дейін демалыс қарастырылған. Бірақ бұл күндерге жалақы төленбейді.

«Ал скринингтік зерттеулерден өтуге және жүктіліктің ерте мерзімінде медициналық есепке тұруға байланысты жұмыс беруші қызметкерге 3 күнге дейін жалақысы сақталатын демалыс беруге міндетті», — деді Шолпан Молдабекова.

Министрлік өкілінің айтуынша, егер жұмыс беруші бұл талаптарды орындамаса, әкімшілік жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Nofake.kz (@nofakekz)

Полиция ата-аналарды балаларымен бірге негізгі цифрлық қауіпсіздік ережелерін сақтауға шақырады. Әсіресе бала алғашқы смартфонын алған кезде немесе әлеуметтік желіде алғашқы аккаунтын ашқан кезде бұл аса маңызды.

«Экран алдында өткізілетін уақытқа да ерекше назар аударылады. Интернетте шамадан тыс отыру баланың денсаулығы мен психо-эмоционалдық жағдайына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан онлайн және офлайн белсенділіктің арасындағы тепе-теңдікті сақтау маңызды»,-делінген ІІМ хабарламасында.

Негізгі ұсыныстардың бірі — ата-ана бақылауы функциясын пайдалану. Мұндай бағдарламалар қажетсіз контентті көрсетпеуге, қауіпті сайттарды шектеуге, қарым-қатынасты бақылауға және баланың жеке деректерін қорғауға көмектеседі.

«Ата-аналарға балалармен интернеттегі қарым-қатынас ережелерін алдын ала талқылау ұсынылады: бейтаныс адамдармен хат алмаспау, жеке мәліметтерді, фотосуреттерді, мекенжайды немесе отбасы туралы ақпаратты ешкімге жібермеу қажет. Балалар мен жасөспірімдер онлайн ойындарда, маркетплейстерде және әлеуметтік желілерде алаяқтардың құрбанына айналуы мүмкін. Сондықтан ересектер онлайн-сатып алуларды бақылап, цифрлық қауіпсіздік негіздерін түсіндіруі тиіс. Цифрлық қауіпсіздік — бұл тыйым салу емес, ата-ана мен бала арасындағы қамқорлық, сенім және ортақ жауапкершілік», — деп атап өтті ІІМ.

Сондай-ақ ІІМ қосымшалар мен ойындардың жас ерекшелігіне қатысты шектеулерін сақтауға, баланың жасына сай контент таңдауға және жасөспірімдердің аккаунттарындағы құпиялылық баптауларын реттеуге кеңес береді.

Бұл туралы Атом энергиясы жөніндегі агенттік төрағасының орынбасары Әсет Махамбетов Мәжілісте өткен брифинг барысында мәлімдеді.

 «Бірінші АЭС-те салынуы жоспарланып отырған реактор түрі – бұл үш плюс (III+) буынды сулы-энергетикалық реактор. Ол екі тұйық контурдан тұрады және сырттан келетін су тек конденсаторды салқындату үшін ғана қажет. Яғни, сыртқы су реактордың негізгі белсенді аймағымен ешқандай жағдайда жанаспайды», — дейді агенттік өкілі.

Маманның айтуынша реактордың екі контуры да тұйық циклді болады. Сырттағы су тек салқындату үшін қолданылады.

«Бірінші контур жылуды белсенді аймақтан бу генераторына тасымалдайды, содан кейін екінші контурдағы бу генераторынан су қызып, буға айналады да, турбинаға беріледі. Турбинадан кейін ПӘК-ті (пайдалы әрекет коэффициентін) арттыру үшін конденсатор қолданылады. Міне, осы конденсаторды салқындату үшін ғана сырттан су алу қажет болады. Тиісінше, сыртқы судың радиоактивті қалдықтармен ластануы мүмкін емес», — деп жауап берді Әсет Махамбетов.

Яғни мұндай реактор жұмысында іске асыру үшін су ресурстары ішке алынғанымен, сыртқа шығарылмайды.

Доктор Фелисити Белл (Dr. Felicity Bell) — Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің (ред. UNSW Sydney) құқық және технологиялар саласындағы заңгері әрі зерттеушісі. Ол — Австралия мен Жаңа Зеландия соттарында жасанды интеллектіні қолдану бойынша AIJA ресми нұсқаулығының тең авторы, бұл құжат сот жүйесіне технологияларды қауіпсіз әрі жауапты енгізу қағидаттарын айқындайды. Заңгер Nofake.kz редакциясына берген эксклюзивті сұхбатында ЖИ-дің салаға ену ерекшеліктері мен тәуекелдері туралы баяндады.

Миф 1 – Банктер ұрланған қаражатты қайтаруға көмектеспейді

Бұл пікір толық шындықты көрсетпейді. Қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр, бірақ оның нәтижелері ірі шығындарға байланысты резонансты оқиғалардың тасасында қалып қояды. Қазақстан Ұлттық банкінің Ұлттық төлем корпорациясына қарасты Антифрод-орталығының жетекшісі Айнура Измайлованың айтуынша, алаяқтыққа тап болған адамдар үшін статистика емес, нақты өз ақшасын қайтару маңызды.

«Көп жағдайда мұндай жағдайлар жария етілмейді. Адамдар өздеріне көмектескенін немесе ақшасы сақталып қалғанын айта бермейді. Ал шығын болған жағдайлар керісінше көп талқыланады. Бүгінгі таңда Антифрод-орталық арқылы 500 миллион теңгеден астам қаражат қайтарылды», – деді ол.

Сондай-ақ он мыңдаған жағдайда қаражат аударылмай тұрып тоқтатылған немесе қайтарылған. Бұл – мемлекеттік органдармен бірлескен жұмыстың нәтижесі. Мұнда ақпараттың қаншалықты жылдам түскені және алаяқтықтың қай кезеңінде анықталғаны маңызды.

Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитеті төрағасының орынбасары Ерәділ Ахметовтің мәліметінше, жағдай біртіндеп жақсарып келеді.

«Биыл бірінші тоқсанда интернет-алаяқтықтан келген шығын 4,8 млрд теңгені құрады. Оның жартысы – 2,4 млрд теңге – жәбірленушілерге қайтарылды. 2025 жылы 12,2 млрд теңге шығын келтіріліп, оның 5 млрд теңгесі қайтарылған. Бұл – оң динамика», – деді ол.

Миф 2 – Алаяқтарды ұстамайды және жазаламайды

Киберқылмысты ашу күрделі екені рас, себебі қылмыскерлер түрлі елдерде болуы мүмкін. Бірақ арнайы бағдарламалардың арқасында құқық қорғау органдары оларды анықтап, жауапкершілікке тартып жатыр. ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаменті басшысының орынбасары Әлібек Оразалы нақты статистикаларды көрсетті.

«Өткен жылы 6 мыңнан астам киберқылмыс ашылып, 1750-ден астам адам ұсталды. Биылғы үш айда 447 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды»,-деді маман.

Миф 3 – Киберқылмыскерлер нақты мерзімге сотталмайды

Бұл да шындыққа жанаспайды. Сотқа жететін істер саны артып келеді.

«Биыл соттарға 2000-нан астам іс жолданды. Өткен жылы шамамен 1300 іс болған. Бұл – мемлекеттік органдар, банктер мен ұйымдардың жұмысы нәтижесін беріп жатқанын көрсетеді»,-деді Ерәділ Ахметов.

Миф 4 – Дропперлер жазасыз қалады

Бұл миф те өзектілігін жоғалтып келеді. Қылмыстық кодекске енгізілген жаңа нормадан кейін дропперлерді анықтау айтарлықтай жақсарды. Өткен жылы 53 іс тіркелсе, биылдың басынан бері 393 іс тіркелген. Яғни механизм толық жұмыс істей бастады.

Миф 5 – Деректердің таралуына тек банктер кінәлі

Бұл – қате түсінік. Цифрлық даму министрлігінің Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Талғат Мұстағұловтың айтуынша, деректердің таралуына барлық ұйым жауапты.

«Дербес деректерді қорғауға қатысты талаптар күшейтілді. Айыппұлдар артты. Кей жағдайларда тек ұйымдар емес, мемлекеттік қызметкерлер де жауапқа тартылады. Айыппұл көлемі 8 млн теңгеге дейін жетеді», – деді ол.

Миф 6 – Кибералаяқтар жалғыз әрекет етеді

Қазіргі киберқылмыс – ұйымдасқан жүйе. Айнұр Измайлованың айтуынша, бұл – толыққанды бизнес: қоңыраулар, жалған инвестициялар, түрлі схемалар арқылы жұмыс істейді. Халықаралық деңгейде де бірлескен операциялар жүргізілуде. Жүргізілген талдау киберқылмысқа қатысты кең тараған мифтердің көпшілігі шындыққа сәйкес келмейтінін көрсетті. Статистика қылмыстардың ашылуы артып, жауапкершілік күшейгенін, сотқа жететін істер саны көбейгенін және жәбірленушілерге қайтарылған қаражат көлемі өсіп жатқанын дәлелдейді. Сонымен қатар заңнамалық база жетілдіріліп, халықаралық ынтымақтастық күшейіп келеді.

Қазақстан Ішкі істер министрлігі Украина Ұлттық полициясымен және екі елдің Бас прокуратураларымен бірлесіп ауқымды арнайы операция жүргізді. Нәтижесінде Украина аумағында әрекет еткен ұйымдасқан қылмыстық топтың call-орталықтары жойылды.

«Қылмыстық ұйым ұзақ уақыт бойы жалған инвестициялық компаниялардың қызметкерлері ретінде әрекет еткен. Олар азаматтарды алдап, олардың құпия деректеріне, жеке кабинеттері мен банк шоттарына қол жеткізген. Соның салдарынан жәбірленушілердің ақшасы мен цифрлық активтері иемденілген. Сонымен қатар, романтикалық схемалар арқылы сенімге кіріп, криптовалютаға жалған инвестиция ұсыну тәсілдері қолданылған», – деп хабарлады ҚР ІІМ.

Жедел іс-шаралар барысында Днепр қаласында бір мезетте ондаған мекенжай бойынша тінту жүргізілді. Күдіктілердің әрекеті бірнеше елдің азаматтарына бағытталғаны анықталған.

«Арнайы операция барысында 40 мекенжайда тінту жүргізіліп, 53 адам ұсталды. Олардың ішінде сегіз негізгі күдікті қамауға алынды. Тінту кезінде 100 мың АҚШ доллары, ондаған компьютерлік техника, 125 смартфон және алты элиталық автокөлік тәркіленді. Қазіргі уақытта қылмыстық схеманың барлық эпизодтарын анықтау және келтірілген залал көлемін нақтылау бойынша тергеу жалғасуда», – делінген ведомство ақпаратында.

Құқық қорғау органдары халықаралық киберқылмысқа қарсы күрес жалғасатынын мәлімдеді.

Доктор Давиде Фаранда — Франция Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығы (CNRS) жанындағы Пьер-Симон Лаплас институтының Климат және қоршаған орта ғылымдары зертханасында (LSCE) климат физикасы бойынша зерттеулер директоры. Ол — суық циклон толқындары, аптап ыстық циклондары, күшті найзағай сияқты экстремалды ауа райы құбылыстарының маманы. Сонымен қатар London Mathematical Laboratory зертханасының және Париждегі Жоғары қалыпты мектептің динамикалық метеорология зертханасының сыртқы ғылыми қызметкері. Ғалым сұхбатта Орта Азия, оның ішінде Қазақстанда күннің соңғы жылдары жылыну себептерін, әсіресе қыстың күрт жылуын түсіндірді.

Ол аталған университетінің Метеорологиялық институтының ғылыми қызметкері. Доктор Карстен Хауштейн экстремалды ауа райы құбылыстары, биоалуантүрліліктің азаюы және климаттың антропогендік өзгеруі арасындағы өзара байланыстарды зерттейді. Ғалым, әсіресе, климаттағы өзгерістердің қаншалықты дәрежеде адам әрекетінің әсерінен туындағанын анықтайды. Ғалыммен Орта Азия елдерінде, соның ішінде Қазақстандағы климаттың соңғы жылдары жылыну себептерін талқыладық.